Belgeselde Temel Anlatım Yöntemleri Nelerdir?

28 Eyl
Belgeselde Temel Anlatım Yöntemleri Nelerdir?

60d-video-setup

DSLR Kameralar son yıllarda özellikle belgesel alanında üretilen çalışmalar ile de kendilerini duyurmuşlardır. Yüksek kalitede çekilen görüntülerdeki detaylar, renkler ve alan derinliği belgesel sinema ile ilgilenen herkesin dikkatini çekmiştir. Özellikle kurmaca türü ile kıyaslandığında belgesel türünde netlik sorunlarının çok daha aza indirgenebilmesi bu alanda üretim yapmak isteyenlerin DSLR kamera tercih etmesinde etkili olmuştur.

Belgesel sinemayı kolaylaştıran teknik imkanların dışında kuramsal olarak tanımlamada kullanılan iki temel terim, İngilizce’de “non-fiction” ve “documentary” terimleri, Türkçe’de “kurmaca olmayan” ve “belgesel” olarak kullanılmaktadır.  Belgesel, sinema sanatı içerisinde gerçekliğe yaklaşım ve ele alış biçimidir. En önemli ve ayırt edilebilir kısmı ise gerçekle olan ilgisidir. Kavram Fransızca’daki documentaire kavramından gelip, ilk kez 1920’lerde İngiliz Belgeselci John Grierson tarafından kullanılmıştır. Grierson, belgeseli “gerçek olayların yaratıcı biçimde yorumlanması” olarak tanımlıyordu.

Dünya Belgesel Birliği’nin 1948 yılında yaptığı bir başka tanım ise şudur: “Ya olgusal çekimle, ya da aslına sadık olarak yeniden kurulmak suretiyle yorumlanan gerçekliğin herhangi bir yönünü, akla ya da duygulara hitap edecek şekilde film üzerine kaydetme yöntemlerinin tümü, belgesel filmdir” (Mutlu, 1991:151).  Belgesel ağırlıklı olarak aktüel mekanlara ve buradaki öyküye dahil olan insanlar üzerine kurulur (Can, 2005:26). Amacı, izleyiciyi bu mekandaki insanların öyküsüne katmaktır.

Süre anlamında 10-30 dakika civarında olan kısa belgeseller, kurmaca olmayan kısa film olarak kabul edilirler. Yapısal olarak belgesel filmler, ele aldıkları konulara göre doğa, gezi, haber, tanıtım, arkeolojik, toplumsal belgeseller olarak sınıflandırılabilir. Tarihsel gelişim süreci içerisinde sinema-göz, sinema-gerçek, dolaysız sinema, özgür sinema, kent gerçekçi ve televizyon belgeselleri olarak bir sınıflandırmaya gidilmiştir. Bu sınıflandırmaların dışında belgesel sinema içerisinde “melez” türler bulunmaktadır. Özellikle televizyonlarda örneklerine rastladığımız yarı-belgeseller (docu-drama) buna örnektir (Yüce,2001:10).

Görsel anlatım belgesel filmin temelidir. Bu nedenle bir belgesel, ele aldığı konuyu görselleştirebildiği ölçüde tam anlamıyla aktarmış sayılabilir. Dolayısıyla, belgeselde konu ve iletilen mesaj öncelik taşımakla birlikte, görselleştirmede tekniklerinin başarılı kullanımı da önemlidir. Çünkü işlenen konular ve yıldız oyuncu bulunmayışı izleyiciyi, sunum yöntemlerine karşı daha duyarlı kılmaktadır. Belgeselde amaç izleyenlerin bazı konulara dikkatini çekmektir ve bu da görüntüler aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. “Görüntü konusunda en fazla dikkat edilmesi gereken şey, konunun doğasına uygun olmasıdır. Konunun en etkin yorumlamasının yapılması için yorumlama ve atmosfer yaratımında görüntünün önemi göz önünde bulundurulmalıdır.” (Rotha, 2000:129). Görüntünün dışında müzik, konuşmalar, doğal sesler de hammadde olarak değerlendirilmelidir.  Belgesel film içerisinde gerçekleri, belgeleyen ve yeniden sunan niteliği, görsel ve sözel anlatımın işbirliğiyle biçim kazanır. Filmin temel yapı taşı görüntü olduğundan, sözcükler, müzik, görüntünün, etkileyiciliğini arttırmaktadır. Gerçeğin yorumu yönetmenden yönetmene değişir, dolayısıyla oluşturulan, gerçeğin temsili, değişiklikler gösterecektir (Yüce,2001:27). Bu bağlamda belgesel sinema içerisinde üç temel anlatım biçiminden bahsedebiliriz:

1- Klasik Anlatım

2- Sözsüz Anlatım

3- Konuyu Konu ile İlgili Kişilere Anlattırma Yöntemi

 

Klasik Anlatım

Klasik anlatımda görüntü ve metin birlikte kullanılır. Metnin kullanımına göre klasik anlatımda farklılıklar olabilir. Görünmeyen bir öyküleyici ile, öyküleyicinin izleyici ile göz teması kurması yöntemi ile, yazılı anlatımla ya da görüntü ve metnin farklılaştırılması tekniğiyle klasik anlatım kurulabilir. Görünmeyen bir öyküleyici ile klasik anlatımın oluşturulmasında üst ses (dış ses kavramı da kullanılır) ile metin görüntülere eşlik eder. Görüntüleri açıklayıcı anlamda, filmin konusu anlatılır. “Öykülemede görüntüler ve görüntüleri açıklayacak olan görünmeyenler, etkileyici ve öğretici kalıplar içinde, açık bir biçimde anlatılır. Öyküleme, filmin ana noktalarını. ortaya çıkaran, mesajları belirginleştiren, vurguları pekiştiren bir görev üstlenir.”(Cereci, 1997:81)

Sözsüz Anlatım

Sözsüz anlatım biçimi diyalog ve konuşmaların olmadığı, öykülemenin yer almadığı görüntülere sadece müzik ve efektlerin eşlik ettiği anlatım biçimidir. Simgelerden, ikonlardan, işaretlerden ve çeşitli görsellerden yararlanılır. Belgeselci görüntüleri kullanarak dolaylı anlatım yoluyla da pek çok şey söyleyebilir.

Konuyu Konu le İlgili Kişilere Anlattırma Yöntemi

 Bu anlatım biçiminde gerçek kişiler, gerçek konuşmalar, gerçek aksanları ile anlatıma katılırlar. Konu ile ilgili bilgi verebilecek uzmanlar ya da bizzat konu olan olayı yaşayan insanlar filmde yer alırlar. Bir kişiyi konu alan biyografik ve otobiyografik yapımlar da bu başlık altında ele alınabilir. Bu anlatım biçiminin temel yapım özelliği röportajlara dayanmasıdır.

5-22-11-Perry-on-the-set-for-interview-with-Seth-Hayhurst-1

| ANİMASYON OKULU | 0 Yorum
Murat Aytaş
Yazar Hakkında Bilgi
- Research Assistant an Phd. / Ege Üniversitesi. Kısa Filmci, Belgeselci, Yazar. Daha fazla bilgi için. www.murataytas.com

Murat Aytaş

Bir Cevap Yazın